Triệu chứng nhiễm trùng hô hấp: Vì sao khó phân biệt cúm, RSV và COVID-19?

Sốt, ho, đau họng, nghẹt mũi hay mệt mỏi là những triệu chứng nhiễm trùng hô hấp có thể gặp ở cả cúm A, cúm B, RSV và COVID-19. Cùng Onelab tìm hiểu điểm giống, khác giữa các bệnh nhiễm trùng hô hấp này và vai trò của xét nghiệm trong việc hỗ trợ xác định tác nhân.

1. Cúm A, cúm B, RSV và COVID-19 là gì?

Mặc dù đều có thể gây bệnh đường hô hấp, cúm A, cúm B, RSV và COVID-19 do những virus khác nhau gây ra.

Cúm A và cúm B đều thuộc nhóm virus influenza và là hai type chính gây cúm mùa ở người. Influenza A được chia thành các phân type dựa trên protein bề mặt, trong đó A(H1N1) và A(H3N2) là những phân type thường lưu hành ở người. Influenza B không được chia thành các subtype như influenza A mà được phân loại theo các lineage.

RSV (Respiratory Syncytial Virus) là virus hợp bào hô hấp. RSV thường gây biểu hiện giống cảm lạnh nhưng cũng có thể gây bệnh đường hô hấp dưới như viêm tiểu phế quản hoặc viêm phổi, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Người lớn tuổi và một số người có bệnh nền cũng có nguy cơ mắc RSV nặng.

COVID-19 do virus SARS-CoV-2 gây ra. Biểu hiện có thể dao động từ không có triệu chứng đến bệnh nặng, với nhiều triệu chứng nhiễm trùng hô hấp và toàn thân tương tự cúm hoặc RSV.

Đặc điểm

 Cúm A/Cúm B RSV

COVID-19

Tác nhân

 Influenza A hoặc B Respiratory Syncytial Virus SARS-CoV-2

Triệu chứng thường gặp

 Sốt, ho, đau họng, đau mỏi cơ, đau đầu, mệt mỏi Sổ/nghẹt mũi, ho, hắt hơi, sốt, có thể khò khè Sốt, ho, đau họng, nghẹt mũi, mệt mỏi, đau đầu, đau mỏi cơ

Đặc điểm có thể gợi ý

 Triệu chứng thường khởi phát khá đột ngột Khò khè và biểu hiện đường hô hấp dưới có thể gặp, nhất là ở trẻ nhỏ Mất hoặc thay đổi khứu giác/vị giác có thể xuất hiện nhưng hiện ít gặp hơn so với giai đoạn đầu đại dịch

Nhóm cần lưu ý

 Trẻ nhỏ, người cao tuổi, thai phụ và người có một số bệnh nền Trẻ sơ sinh/trẻ nhỏ, người lớn tuổi và người có yếu tố nguy cơ Người lớn tuổi, suy giảm miễn dịch và người có một số yếu tố nguy cơ

*Các đặc điểm trên chỉ mang tính gợi ý; danh sách nhóm nguy cơ mang tính tóm tắt và không phải tiêu chuẩn để tự xác định tác nhân.

Cúm, RSV và COVID-19 có nhiều triệu chứng nhiễm trùng hô hấp tương đồng

Cúm, RSV và COVID-19 có nhiều triệu chứng nhiễm trùng hô hấp tương đồng

2. Các triệu chứng nhiễm trùng hô hấp thường gặp ở cúm, RSV và COVID-19

Cúm A, cúm B, RSV và COVID-19 đều có thể gây bệnh hô hấp cấp với nhiều triệu chứng nhiễm trùng hô hấp chồng lấp như sốt, ho, đau họng, nghẹt mũi hoặc mệt mỏi. Không phải tất cả người mắc cúm đều có sốt. Ở trẻ em, nôn hoặc tiêu chảy cũng có thể xuất hiện cùng triệu chứng hô hấp.

Các triệu chứng RSV: sổ hoặc nghẹt mũi, ho, hắt hơi, khò khè,… có thể xuất hiện theo từng giai đoạn thay vì đồng thời. Ở trẻ sơ sinh rất nhỏ, biểu hiện đôi khi chỉ là quấy khó chịu, giảm hoạt động, giảm bú hoặc khó thở; một số trẻ có thể không sốt.

Trong khi đó, COVID-19 cũng có các biểu hiện tương tự như trên, nhưng một số người còn có buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy. Chính sự chồng lấp này khiến một người có sốt + ho + đau họng không thể chỉ dựa vào ba triệu chứng đó để kết luận đang mắc cúm A, cúm B, RSV hay COVID-19.

Do đó, nhận định: “Triệu chứng nhẹ thì chắc chắn không phải COVID-19” hoặc: “Sốt cao và đau mỏi nhiều thì chắc chắn là cúm A” đều không đủ cơ sở để xác định tác nhân.

3. Vì sao khó xác định tác nhân chỉ dựa vào triệu chứng?

Chỉ dựa vào triệu chứng thường không đủ để xác định một cách đáng tin cậy tác nhân gây bệnh. CDC nêu rõ cúm và COVID-19 có nhiều biểu hiện giống nhau nên không thể xác định chắc chắn hai bệnh chỉ qua triệu chứng. Đối với RSV, triệu chứng nhiễm trùng hô hấp cũng không đặc hiệu và có thể chồng lấp với triệu chứng do virus khác.

Tuy vậy, một số đặc điểm có thể giúp bác sĩ định hướng, nhưng không thay thế xét nghiệm khi cần xác định tác nhân.

Cúm A và cúm B

Cúm thường có xu hướng khởi phát khá đột ngột với sốt, ớn lạnh, đau đầu, đau mỏi cơ và mệt mỏi. Tuy nhiên, biểu hiện của influenza A và influenza B có thể rất giống nhau.

Không có một triệu chứng đơn lẻ đủ để xác định người bệnh đang mắc cúm A hay cúm B. Các xét nghiệm cúm có thể phân biệt influenza A và B khi việc xác định type virus có ý nghĩa đối với đánh giá lâm sàng.

RSV

Sổ mũi, ho và khò khè có thể gặp trong RSV. Ở trẻ nhỏ, RSV còn có thể gây viêm tiểu phế quản hoặc viêm phổi. Tuy nhiên, khò khè không phải dấu hiệu riêng của RSV, vì triệu chứng này cũng có thể xuất hiện trong những bệnh lý đường hô hấp khác.

COVID-19

Mất hoặc thay đổi khứu giác, vị giác từng là biểu hiện được chú ý ở COVID-19. Tuy nhiên, CDC hiện lưu ý triệu chứng này ít gặp hơn kể từ khi các biến thể Omicron lưu hành, do đó không nên dựa vào sự hiện diện hay vắng mặt của mất khứu giác để xác định COVID-19.

Nhìn chung, triệu chứng nhiễm trùng hô hấp do cúm, RSV và COVID-19 có thể có nhiều điểm chồng lấp. Một số đặc điểm như khởi phát khá đột ngột, đau mỏi nhiều, khò khè hay thay đổi khứu giác có thể cung cấp thêm gợi ý trong một số trường hợp, nhưng không phải dấu hiệu giúp xác định chắc chắn từng virus.

Khó xác định tác nhân gây bệnh nếu chỉ dựa trên các triệu chứng nhiễm trùng hô hấp

Khó xác định tác nhân gây bệnh nếu chỉ dựa trên các triệu chứng nhiễm trùng hô hấp

4. Xét nghiệm có vai trò gì khi triệu chứng nhiễm trùng hô hấp giống nhau?

Khi nhiều virus gây ra các triệu chứng tương tự, xét nghiệm có thể cung cấp thêm thông tin để hỗ trợ xác định tác nhân. Việc có cần xét nghiệm và lựa chọn phương pháp nào phụ thuộc vào bệnh cảnh, độ tuổi, yếu tố nguy cơ, mức độ bệnh và việc kết quả có ảnh hưởng đến bước quản lý tiếp theo hay không.

Xét nghiệm kháng nguyên

Một số xét nghiệm nhanh phát hiện kháng nguyên của influenza hoặc SARS-CoV-2 có thể cho kết quả trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, độ nhạy của từng assay khác nhau và kết quả âm tính không phải lúc nào cũng loại trừ nhiễm trùng.

Đối với influenza, CDC lưu ý các rapid influenza diagnostic tests có độ nhạy thấp hơn các xét nghiệm phân tử như RT-PCR; vì vậy cần thận trọng khi diễn giải kết quả âm tính.

Xét nghiệm PCR/NAAT

Các xét nghiệm khuếch đại acid nucleic (NAAT), trong đó có PCR, phát hiện vật liệu di truyền của virus. Với RSV, CDC mô tả NAAT như real-time RT-PCR là phương pháp có độ nhạy cao để phát hiện virus.

Đối với SARS-CoV-2, khi thực hiện xét nghiệm virus, CDC nêu hai nhóm phương pháp gồm xét nghiệm phân tử/NAAT, chẳng hạn PCR, và xét nghiệm kháng nguyên chứ không chỉ đánh giá tình trạng qua triệu chứng nhiễm trùng hô hấp thông thường.

Xét nghiệm đa tác nhân

Xét nghiệm multiplex cho phép khảo sát nhiều mục tiêu trong cùng một mẫu thay vì lần lượt thực hiện từng xét nghiệm riêng. Cách tiếp cận này có thể hữu ích khi nhiều tác nhân gây ra biểu hiện hô hấp tương tự nhau. CDC cũng ghi nhận các xét nghiệm multiplex có thể phát hiện và phân biệt đồng thời nhiều virus hô hấp, trong đó có influenza, SARS-CoV-2 và RSV.

Tại Onelab, hệ thống BIOFIRE® FILMARRAY® với panel hô hấp RP2.1plus có thể khảo sát đồng thời nhiều mục tiêu virus và vi khuẩn khác liên quan đến nhiễm trùng hô hấp.

FilmArray RP2.1plus - xét nghiệm đa tác nhân đường hô hấp

FilmArray RP2.1plus – xét nghiệm đa tác nhân đường hô hấp

Tuy nhiên, việc phát hiện một mục tiêu không tự khẳng định đó là nguyên nhân duy nhất gây bệnh, trong khi kết quả “Not Detected” cũng không loại trừ hoàn toàn nhiễm trùng. Vì vậy, kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ đối chiếu với triệu chứng, tiền sử, dịch tễ và các dữ liệu lâm sàng liên quan.

Tóm lại, cúm A, cúm B, RSV và COVID-19 có nhiều triệu chứng giống nhau nên khó phân biệt chính xác chỉ qua biểu hiện bên ngoài. Những đặc điểm như thời điểm khởi phát, đau mỏi, khò khè hay thay đổi khứu giác có thể cung cấp thêm gợi ý nhưng không thay thế việc đánh giá lâm sàng hoặc xét nghiệm khi cần.

Khi cần khảo sát đồng thời nhiều mục tiêu virus và vi khuẩn liên quan đến các triệu chứng nhiễm trùng hô hấp, FilmArray RP2.1plus trên hệ thống BIOFIRE® FILMARRAY® tại Onelab có thể cung cấp thêm thông tin để bác sĩ đối chiếu với bệnh cảnh lâm sàng.

Lưu ý: Nội dung nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc quyết định điều trị của nhân viên y tế.

Tài liệu tham khảo

  1. Centers for Disease Control and Prevention. Types of Influenza Viruses. Updated September 26, 2025
  2. Centers for Disease Control and Prevention. Clinical Signs and Symptoms of Influenza. Updated February 4, 2026
  3. Centers for Disease Control and Prevention. Symptoms and Care of RSV. Updated February 20, 2026
  4. Centers for Disease Control and Prevention. Diagnostic Testing for RSV. Updated February 24, 2026
  5. Centers for Disease Control and Prevention. Clinical Presentation of COVID-19. Updated February 5, 2026
  6. World Health Organization. Coronavirus disease (COVID-19): Similarities and differences between COVID-19 and Influenza. October 14, 2024
  7. Centers for Disease Control and Prevention. Rapid Influenza Diagnostic Tests. Updated June 22, 2026
  8. bioMérieux. BIOFIRE® Respiratory 2.1 (RP2.1) Panel & Respiratory 2.1 plus (RP2.1plus) Panel. Product information
  9. Centers for Disease Control and Prevention. Multiplex Tests to Detect Influenza, SARS-CoV-2, and RSV. Updated April 27, 2026.