Mệt mỏi kéo dài, da nhợt hay chóng mặt thường được nhắc đến như những dấu hiệu thiếu sắt. Tuy nhiên, các biểu hiện này không đặc hiệu và có thể liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe khác. Cùng OneLab tìm hiểu các dấu hiệu thường gặp, nhóm đối tượng có nguy cơ và những xét nghiệm hỗ trợ đánh giá tình trạng sắt trong cơ thể.
1. Những dấu hiệu thiếu sắt thường gặp là gì?
Ở giai đoạn đầu, một số người gần như không nhận thấy bất thường. Khi thiếu sắt tiến triển, đặc biệt nếu đã dẫn đến thiếu máu, các triệu chứng có thể xuất hiện rõ ràng hơn, bao gồm:
- Mệt mỏi, thiếu năng lượng: Cơ thể dễ mệt hơn khi làm việc, vận động hoặc thực hiện các hoạt động thường ngày
- Da hoặc niêm mạc nhợt: Da xanh xao, niêm mạc nhợt có thể rõ hơn khi tình trạng thiếu sắt đã gây thiếu máu
- Chóng mặt hoặc đau đầu: Có thể xuất hiện ở người thiếu máu thiếu sắt, nhưng cũng liên quan đến nhiều nguyên nhân khác
- Khó tập trung: Một số người cảm thấy giảm khả năng tập trung, ảnh hưởng đến hiệu quả học tập hoặc làm việc
- Hụt hơi, tim đập nhanh khi gắng sức: Thường đáng chú ý hơn khi thiếu máu đã rõ, khiến cơ thể khó đáp ứng nhu cầu oxy khi vận động
- Tóc rụng nhiều hoặc móng tay giòn, dễ gãy: Có thể xuất hiện ở một số trường hợp nhưng không phải dấu hiệu đặc hiệu của thiếu sắt [1]
Mệt mỏi còn có thể liên quan đến thiếu ngủ, căng thẳng hoặc rối loạn tuyến giáp. Vì vậy, cần kết hợp dấu hiệu thiếu sắt với tiền sử sức khỏe và các yếu tố nguy cơ để đánh giá phù hợp.
Mệt mỏi, thiếu năng lượng và khó tập trung có thể là dấu hiệu thiếu sắt
2. Vì sao thiếu sắt gây ra những biểu hiện này?
Sắt là vi chất cần thiết cho nhiều hoạt động của cơ thể, đặc biệt là quá trình tổng hợp hemoglobin. Đây là protein trong hồng cầu, có chức năng vận chuyển oxy từ phổi đến các mô và cơ quan.
Ngoài lượng sắt được sử dụng hằng ngày, cơ thể còn duy trì một phần sắt dự trữ. Thiếu sắt xảy ra khi lượng sắt được cung cấp hoặc hấp thu không đủ đáp ứng nhu cầu và bù đắp lượng sắt mất đi. Tình trạng này thường tiến triển qua nhiều giai đoạn.
Ban đầu, lượng sắt dự trữ có thể giảm nhưng nồng độ hemoglobin vẫn chưa xuống đến mức xác định thiếu máu. Nếu thiếu hụt kéo dài, quá trình tổng hợp hemoglobin và tạo hồng cầu có thể bị ảnh hưởng, dẫn đến thiếu máu thiếu sắt. [2]
Khi thiếu máu rõ hơn, khả năng vận chuyển oxy đến các mô bị suy giảm. Điều này góp phần giải thích những biểu hiện như mệt mỏi, giảm sức bền, hụt hơi hoặc tim đập nhanh khi vận động.
Như vậy, thiếu sắt và thiếu máu thiếu sắt không hoàn toàn giống nhau. Một người có thể thiếu sắt dù chưa bị thiếu máu, đồng thời không phải mọi trường hợp thiếu máu đều xuất phát từ thiếu sắt. Sự khác biệt này cũng lý giải vì sao các dấu hiệu thiếu sắt không phải lúc nào cũng xuất hiện rõ ràng hoặc tương ứng với mức độ thiếu hụt trong cơ thể.
Thiếu sắt có thể ảnh hưởng đến quá trình tổng hợp hemoglobin và vận chuyển oxy
3. Những ai có nguy cơ xuất hiện dấu hiệu thiếu sắt?
Thiếu sắt có thể xảy ra khi cơ thể mất sắt nhiều hơn bình thường, nhu cầu sắt tăng, lượng sắt cung cấp không đủ hoặc khả năng hấp thu bị suy giảm. Những yếu tố này khiến một số nhóm đối tượng có nguy cơ thiếu sắt cao hơn.
Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản là nhóm cần lưu ý, đặc biệt khi có kinh nguyệt nhiều hoặc kéo dài. Việc mất máu lặp lại qua các chu kỳ có thể làm giảm lượng sắt dự trữ theo thời gian.
Phụ nữ mang thai cũng có nhu cầu sắt tăng để đáp ứng sự phát triển của thai nhi và những thay đổi trong cơ thể mẹ. Vì vậy, tình trạng sắt thường được quan tâm trong quá trình chăm sóc thai kỳ.
Trẻ nhỏ và thanh thiếu niên đang phát triển nhanh cần lượng sắt phù hợp với nhu cầu tăng trưởng. Chế độ ăn thiếu sắt hoặc không đáp ứng nhu cầu có thể làm tăng nguy cơ thiếu hụt.
Ngoài ra, một số trường hợp khác cũng cần lưu ý:
- Người hiến máu thường xuyên, đặc biệt khi khoảng cách giữa các lần hiến máu ngắn.
- Người có chế độ ăn ít thực phẩm chứa sắt hoặc khẩu phần không cân đối.
- Người mắc bệnh đường tiêu hóa ảnh hưởng đến hấp thu sắt hoặc từng phẫu thuật dạ dày, ruột.
- Người bị mất máu kéo dài, chẳng hạn do xuất huyết đường tiêu hóa hoặc những nguyên nhân khác khó nhận biết. [1]
Khi xuất hiện dấu hiệu thiếu sắt, việc tìm hiểu nguyên nhân quan trọng không kém việc xác định tình trạng thiếu hụt. Đặc biệt, thiếu sắt kéo dài hoặc tái diễn cần được đánh giá để phát hiện những yếu tố gây mất sắt hay giảm hấp thu chưa được nhận biết.
Phụ nữ mang thai và phụ nữ trong độ tuổi sinh sản có nguy cơ thiếu sắt cao hơn
4. Có dấu hiệu thiếu sắt nên thực hiện xét nghiệm gì?
Công thức máu toàn bộ (CBC) cung cấp thông tin về số lượng và đặc điểm các tế bào máu. Trong đánh giá thiếu máu, một số chỉ số đáng chú ý gồm hemoglobin (HGB), hematocrit (HCT), số lượng hồng cầu, thể tích trung bình hồng cầu (MCV) và lượng hemoglobin trung bình trong hồng cầu (MCH).
Ngoài ra, xét nghiệm ferritin thường được sử dụng để đánh giá lượng sắt dự trữ. Ferritin thấp là một dấu hiệu quan trọng gợi ý thiếu sắt. Tuy nhiên, nồng độ ferritin có thể tăng khi cơ thể có tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng, ngay cả khi lượng sắt dự trữ không đủ. Vì vậy, kết quả cần được bác sĩ diễn giải theo bối cảnh lâm sàng. [2], [3]
Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm sắt huyết thanh, transferrin, khả năng gắn sắt toàn phần (TIBC), độ bão hòa transferrin (TSAT) hoặc các xét nghiệm liên quan đến tình trạng viêm.
Trong tháng 10, OneLab triển khai Gói Xét nghiệm Vi Khoáng chất, Điện giải – OnGE Minerals, giúp khách hàng tìm hiểu các chỉ số liên quan đến tình trạng vi chất và khoáng chất trong cơ thể. Kết quả xét nghiệm cung cấp thêm thông tin để đánh giá tình trạng dinh dưỡng và hỗ trợ lựa chọn hướng chăm sóc sức khỏe phù hợp.
Các dấu hiệu thiếu sắt như mệt mỏi, da nhợt hay chóng mặt có thể liên quan đến nhiều tình trạng sức khỏe khác nhau. Vì vậy, cần kết hợp triệu chứng với các xét nghiệm như CBC và ferritin để đánh giá tình trạng sắt trong cơ thể. Nếu cần tìm hiểu thêm về các xét nghiệm liên quan, liên hệ OneLab để được tư vấn và hỗ trợ chi tiết.
Tài liệu tham khảo
[1] Bệnh viện Bạch Mai. Những điều cần biết về bệnh thiếu máu, thiếu sắt. 2024
